दार्चुला । यो वर्ष समयमै वर्षा नभएको कारण विगत वर्षहरुको तुलनामा बढी आगलागी भएको छ । बर्खायाम शुरु भएदेखि नै दार्चुलाका अधिकासं सामुदायिक, राष्ट्रिय र निजी बनमा आगलागीका घटनाहरु भएका छन् ।

आगलागीको कारण बनजंगल सखाप भएको छ । भने बन क्षेत्र नजिकका केहि मानविय संरचनाहरुमा समेत क्षती पुगेको छ । सुख्खा मौसम र गर्मीका कारण वन क्षेत्र अगालगीको चपेटामा परेको डिभिजन बन कार्यालय दार्चुलाले जनाएको छ । वन क्षेत्रमा आगलागी हुँदा लाखौँ मूल्यको काठ जलेर नष्ट भएको छ । आगलागीका कारण वासस्थान नासिँदा वन्यजन्तु मानवबस्तीतर्फ आउने र मारिने क्रम समेत बढेको छ ।

वन क्षेत्रमा अधिकांश आगलागीका घटना मानवीय कारण हुने गरेका छन् । डिभिजन वन कार्यालय दार्चुलाका सहायक बन अधिकृत अमरसिंह धामीका अनुसार दार्चुलामा करिब सतप्रतिशत आगलागीका घटना मानवीय कारण हुने गरेका छन् । चुरोटका ठुटा, सलाइका काँटी वन क्षेत्रमा फाल्दा र गोठालाले जानीजानी आगो लगाउँदा तथा वन क्षेत्रमा वनभोज जानेले खाना पकाइसकेपछि आगो ननिभाउने लगायत कारणले आगलागीका घटना हुने गरेका छन् । हालसम्म दार्चुलाका दर्जनौँ सामुदायिक वन, अपिनाम्पा संरक्षण क्षेत्र, राष्ट्रिय वन क्षेत्रमा आगलागीका कारण व्यापक क्षति भएको छ ।

डिभिजन बन कार्यालय दार्चुलाले भने बन कार्यालय अन्तरगत रहेका १७५ सामुदायिक बनमध्ये ११ वटा सामुदायिक बनमा मात्रै आगलागी भएको जनाएको छ । आगलागी भएका बनहरुमा समेत आगो नियन्त्रणमा आइसकेको सहायक बन अधिकृत धामीले बताउनुभयो । तर स्थानीयहरुका अनुसार यो वर्ष जिल्लाका सबैजसो सामुदायिक बनहरुमा आगलागी भएको छ । आगलागीका कारण मानविय र पशुजन्य क्षती नभएको डिभिजन बन कार्यालय दार्चुलाले जनाएको छ ।

आगलागी नियन्त्रणका लागि बन कार्यालयले विभिन्न जनचेतनामुलक कार्यक्रम आयोजना गरेपनि आगलागीका घटनाहरुमा कमि आउन सकेको छैन् । सहायक बन अधिकृत धामीका अनुसार खलंगा, दत्तु, लाली, गोकुलेश्वरमा झण्डै १५ सय मानिसको सहभागितामा सचेतनामुलक कार्यक्रम आयोजना भएका छन् । आगलागी नियन्त्रणका लागि सुरक्षा निकायहरुलाई आगो नियन्त्रण गर्ने सामाग्रीहरु समेत हस्तान्तरण गरिएको छ । तर मानिसहरुले जानीजानी आगो लगाउदा आगलागी नियन्त्रणमा चुनौती थपिएको छ ।

आगलागीबाट बुट्यान, पुनः उत्पादन भएका बिरुवा, ढलापडा काठ, वन्यजन्तु र चराचुरुङ्गीको बासस्थानमा क्षति पुग्नुका साथै जैविक विविधतामा नै ह्रास आएको सहायक बन अधिकृत धामीले बताउनुभयो । भौगोलिक विकटता र आवश्यक सामग्री अभावमा बन क्षेत्रमा लागेको आगो नियन्त्रण गर्न निकै समस्या भएको उहाँको भनाइ छ । आगलागीका कारण मानविय स्वास्थ्यमा प्रतिकुल प्रभाव पार्ने वायु प्रदूषणको समस्या समेत निम्तिएको छ ।

जिल्लाका कतीपय ठाउँमा लागेको आगो नियन्त्रण आएको छ, भने फेरि नयाँ ठाउँहरुमा आगलागी भइरहेको वन तथा भू–संरक्षण विभागको वन डढेलो पहिचान तथा अनुगमन प्रणालीको अद्यावधिक तथ्याङ्कले समेत देखाएको छ । दार्चुलाका अधिकासं सामुदायिक वन तथा निजि खर फागलामा आगलागी भइरहेको छ । बनमा आगो लगाउदा राम्रोसंग घाँस पलाउन धारणा व्याप्त रहेकोले पनि दार्चुलाका अधिकासं बनहरुमा यो समय आगलागी हुने गरेको छ । स्थानीयहरुकै लापरवाहीले लागलागीका घट्ना बढीरहेका छन ।

प्री मनसुन र हावाहुरी चल्ने समय भएकोले यस्तो अवस्थामा आगलागीका घट्ना बढी हुने हुदा सबैले सजक रहनुपर्नै जिल्ला वन कार्यालय दार्चुलाले आग्रह गरेको छ । सुक्खा मौसम र गर्मीका कारण वन क्षेत्र अगालगीको चपेटामा परेको हो । सरोकारवालाहरु, डिभिजन वन कार्यालय तथा यहाँका सामुदायिक वनले आगलागी नियन्त्रणमा ठोस पहल चाल्न नसकेका कारण डढेलो नियन्त्रणआ नआएको स्थानीयवासीको गुनासो छ ।

यो वर्ष नेपालमा इतिहासकै धेरै डढेलो लागेको छ ।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका अनुसार गएको कात्तिक महिनादेखि हिजोसम्म देशभरका ४ हजारभन्दा धेरै ठाउँमा डढेलो लागेको छ ।

डढेलोका कारण जैविक विविधतामा ह्रास आउने, वन मासिने, वन्यजन्तु लोप हुने र बाक्लो तथा हानिकारक धुवाँका कारण हिमालको हिउँ समेत छिटै पग्लने जस्ता गम्भीर र दीर्घकालीन असरको जोखिम रहेको जानकारहरु बताउछन् ।

यो पनि पढ्नुहोस : शैल्यशिखर मालिकार्जुन धाममा आगलागी