दार्चुला । नेपालको सुदूरपश्चिम प्रान्त अन्तर्गत दार्चुला जिल्लामा अवस्थित अपिहिमाल गाउँपालिका प्रकृति र संस्कृतिको अनुपम सङ्गम हो। ७,१३२ मिटर अग्लो अपि हिमालको काखमा अवस्थित यो भूमि केवल जैविक विविधताको भण्डार मात्र नभई मौलिक सुदूरपश्चिमी संस्कृति र प्राकृतिक सौन्दर्यको सजीव प्रतीक पनि हो। यही पृष्ठभूमिमा अपिहिमाल गाउँपालिकाले आगामी २०८३ कार्तिक १७ देखि १९ गतेसम्म ‘अपिहिमाल पर्यटन उत्सव’ आयोजना गर्न गइरहेको छ।

अपिहिमाल बेसक्याम्पमै आयोजना गरिने यस ऐतिहासिक उत्सवलाई केवल एउटा औपचारिक वा मनोरञ्जनात्मक कार्यक्रमको रूपमा मात्र हेरिनु हुँदैन। यो स्थानीय तहको समग्र विकास, अर्थतन्त्रको सबलीकरण र वातावरणीय सन्तुलनका लागि चालिएको एक दूरगामी र रणनीतिक कदम हो। प्रशासकीय नेतृत्वको दृष्टिकोणबाट हेर्दा यस उत्सवले बोकेका बहुआयामिक लाभहरूलाई निम्नानुसार विश्लेषण गरेको छु:

१. सांस्कृतिक पुनर्जागरण र झाँकी प्रदर्शनी

हाम्रो गाउँपालिका क्षेत्र विभिन्न परम्परागत संस्कृति, भेशभूषा, लोकबाजा र रीतिरिवाजले धनी छ। उत्सवका अवसरमा प्रस्तुत गरिने स्थानीय झाँकी प्रदर्शनी तथा स्थानीय कलाकारहरूको सांगीतिक प्रस्तुतिले ओझेलमा परेका हाम्रा मौलिक सांस्कृतिक सम्पदालाई उजिल्याउनेछ। यसले एकातिर जेष्ठ नागरिकमा रहेको परम्परागत ज्ञान र सीपलाई युवा पुस्तामा हस्तान्तरण गर्न सघाउ पुर्‍याउनेछ भने अर्कोतिर पर्यटकहरूका लागि मौलिक सांस्कृतिक अनुभव प्राप्त गर्ने माध्यम बन्नेछ।

२. स्थानीय उत्पादनको बजारीकरण र आर्थिक सबलीकरण

अपिहिमाल क्षेत्र बहुमूल्य जडीबुटी (यार्सागुम्बा, पाँचऔंले, कुट्की), अर्गानिक फलफूल, हिमाली सिमी, मकै, फापर, स्थानीय मह तथा भेडाका उनबाट बनेका राडी-पाखीका लागि प्रख्यात छ। उत्सवको मुख्य आकर्षणका रूपमा रहने स्थानीय उत्पादनको बजारीकरण स्टलहरूले स्थानीय उत्पादक र सम्भावित क्रेता/व्यापारीहरूबीच सिधा सम्पर्क गराउनेछन्। यसले किसानहरूलाई उचित मूल्य दिलाउन र स्थानीय अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउन मद्दत पुर्‍याउनेछ।

३. खेलकुद पर्यटन र युवा सशक्तीकरण

उच्च हिमाली क्षेत्रमा मैत्रीपूर्ण क्रिकेट र भलिबल प्रतियोगिताको आयोजना गर्न लागिएको छ। यस्ता खेल आयोजना हुनु आफैंमा एउटा साहसिक र नवीन प्रयोग हो। समुद्र सतहदेखि उच्च उचाइमा खेलकुद सञ्चालन गरेर हामीले ‘हाइ-अल्टिच्युड स्पोर्ट्स टुरिजम’ को सम्भावनालाई उजागर गर्दैछौं। यसले स्थानीय युवाहरूलाई खेलकुदमा परिचालन गरी सकारात्मक ऊर्जा भर्नेछ भने बाह्य टोलीहरूको आगमनले भ्रातृत्व र पर्यटन विकासमा नयाँ आयाम थप्नेछ।

४. वातावरणीय चेतना र जलवायु सम्वाद

जलवायु परिवर्तनको असरबाट आज हाम्रा हिमालहरू सबैभन्दा बढी प्रभावित भइरहेका छन्। हिउँ पग्लिने, मौसममा फेरबदल आउने र स्थानीय जैविक विविधतामा ह्रास आउने जस्ता चुनौतीहरू हामीले प्रत्यक्ष भोगिरहेका छौं। अपिहिमाल बेसक्याम्पमै आयोजना गरिने ‘जलवायु सम्वाद’ ले नीति निर्माता, वातावरणविद्, स्थानीय समुदाय र जनप्रतिनिधिहरूलाई एउटै थलोमा ल्याएर हिमाली पारिस्थितिक प्रणालीको संरक्षणबारे गम्भीर मन्थन गर्ने अवसर प्रदान गर्नेछ। यसले अपिहिमाललाई दिगो र वातावरणमैत्री पर्यटन क्षेत्रका रूपमा स्थापित गर्न मार्गदर्शन गर्नेछ।

५. मानसिक तथा शारीरिक स्वास्थ्य: योगध्यान शिविर र पदयात्रा

भागदौडपूर्ण आधुनिक जीवनशैलीमा मानसिक शान्ति र शारीरिक स्वस्थताका लागि योग र ध्यानको महत्त्व बढ्दो छ। हिमाली स्वच्छ वातावरण र कञ्चन हावापानीका बीच सञ्चालन हुने योगध्यान शिविरले सहभागीहरूलाई आध्यात्मिक पुनर्जागरणको अनुभूति गराउनेछ। साथै, बेसक्याम्पसम्मको पदयात्राले पर्यटन पूर्वाधारको प्रचार-प्रसार गर्नुका साथै साहसिक पर्यटनको अनुभव दिलाउनेछ।

६. स्थानीय पूर्वाधार, होमस्टे र सेवा क्षेत्रको विकास

पर्यटन उत्सवको तयारीका क्रममा पदमार्गको मर्मत, सरसफाइ, सञ्चार तथा आवास व्यवस्थापनमा सुधार ल्याइएको छ। यसबाट स्थानीयस्तरमा सञ्चालित होमस्टे (घरबास), होटल तथा यातायात व्यवसायीहरूले प्रत्यक्ष लाभ पाउनेछन्। उत्सवले ल्याउने पर्यटकीय चहलपहलले स्थानीय बासिन्दालाई पर्यटनमा आधारित स्वरोजगार र उद्यमशीलता तर्फ आकर्षित गर्नेछ।

७. रणनीतिक लक्ष्य: आर्थिक रूपान्तरण, दिगो पूर्वाधार र वातावरणीय संरक्षण

अपिहिमाल गाउँपालिकाले यस पर्यटन उत्सवमार्फत स्थानीय अर्थतन्त्रको विविधीकरण, दिगो पूर्वाधार निर्माण, र वातावरण संरक्षणको एकीकृत रणनीतिक खाका हासिल गर्ने दीर्घकालीन लक्ष्य राखेको छ। परम्परागत रूपमा यार्सागुम्बा सङ्कलनमा मात्र सीमित रहेको मौसमी अर्थतन्त्रलाई बाह्रैमासे पदयात्रा, होमस्टे, हाइ-अल्टिच्युड खेलकुद र अर्गानिक उत्पादनको बजारीकरणतर्फ मोडेर स्थानीय स्तरमै दिगो रोजगार सिर्जना गरी युवा पलायन रोक्नु यसको मुख्य उद्देश्य हो।

८. विश्वव्यापी पहिचान र दिगो हिमाली समृद्धिको आधार

यसका साथै, उत्सवको क्रममा स्थापित हुने पदमार्ग, सञ्चार र सेवा क्षेत्रको स्थायी संरचनाले अपिहिमाललाई ‘ग्रेट हिमालय ट्रेल’ सँग जोड्दै अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा स्थापित गर्ने रणनीतिक आधार तयार गर्नेछ। उत्सवमा सञ्चालन हुने ‘जलवायु सम्वाद’ र शून्य-फोहोरको अवधारणाले वातावरणीय सन्तुलन कायम राख्दै हिमाली पारिस्थितिक प्रणालीको संरक्षण गर्नेछ, जसले अन्ततः ‘समृद्ध र वातावरणमैत्री अपिहिमाल’ को दूरगामी लक्ष्यलाई पूर्ण रूपमा साकार पार्नेछ।

९. सुदूरपश्चिम पर्यटकीय परिपथ’को सबलीकरण

अपिहिमाल पर्यटन उत्सवले दार्चुला मात्र नभई समग्र सुदूरपश्चिम प्रदेशलाई नै एक प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा स्थापित गर्न ठूलो मद्दत पुर्‍याउनेछ। खप्तड, शुक्लाफाँटा, रामारोशन र बडीमालिका जस्ता प्रदेशका मुख्य पर्यटकीय क्षेत्रहरूसँग अपिहिमाल Base Camp लाई जोडेर ‘एकीकृत सुदूरपश्चिम पर्यटकीय परिपथ’ निर्माण गर्ने आधार यसले खडा गर्दछ। उत्सवका कारण धनगढी र महेन्द्रनगर जस्ता प्रदेशका प्रवेशद्वार देखि अत्तरिया, गोदावरी र चमेलिया कोरिडोरसम्मका होटल, यातायात र स्थानीय व्यवसायहरूमा पर्यटकीय चहलपहल बढ्न गई समग्र प्रदेशको पर्यटन उद्योगले नयाँ गति प्राप्त गर्नेछ।

१०. प्रदेशको ब्राण्डिङ, सीमावर्ती पर्यटन र दिगो समृद्धि

यसका साथै, सुदूरपश्चिमको मौलिक छलिया नृत्य, गौरा पर्वका सांस्कृतिक परम्परा र हिमाली जीवनशैलीलाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा उजागर गर्दै ‘ब्राण्ड सुदूरपश्चिम’ निर्माण गर्न यस उत्सवले रणनीतिक भूमिका खेल्नेछ। भारतीय सीमा (उत्तराखण्ड) सँग जोडिएको भौगोलिक निकटताका कारण यस उत्सवले छिमेकी भारतीय पर्यटकहरूलाई आकर्षित गरी ‘सीमावर्ती पर्यटन’को ठूलो सम्भावना खोल्नेछ, जसले प्रदेशको राजस्व वृद्धि र वैदेशिक मुद्रा आर्जनमा दीर्घकालीन सहयोग पुर्‍याउँछ। यसरी हिमाली जैविक विविधताको संरक्षण, प्रदेशस्तरीय युवा रोजगारी सिर्जना र साहसिक पर्यटनको हब निर्माण गर्दै यस उत्सवले ‘समृद्ध सुदूरपश्चिम’ को प्रदेशगत सङ्कल्पलाई साकार पार्न ठोस आधार प्रदान गर्नेछ।

निष्कर्ष

कार्तिक १७ देखि १९ सम्म हुने ‘अपिहिमाल पर्यटन उत्सव’ केवल ३ दिने उत्सव मात्र नभएर अपिहिमाल गाउँपालिकाको दिगो समृद्धिको प्रस्थानविन्दु हो। स्थानीय सरकारको तर्फबाट प्रशासनिक नेतृत्व सम्हाल्दै गर्दा म यो विश्वास दिलाउन चाहन्छु कि यस कार्यक्रमले अपिहिमाललाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकीय नक्सामा प्रमुख गन्तव्यका रूपमा स्थापित गर्नेछ।हाम्रो संस्कृति, हाम्रो प्रकृति र हाम्रो स्थानीय उत्पादन नै हाम्रो समृद्धिको आधार हुन्। तसर्थ, यस ऐतिहासिक पर्यटन उत्सवमा सहभागी भई अपिहिमालको अनुपम सौन्दर्यको रस्वास्वादन गर्न र स्थानीय विकासको यो महाअभियानमा हातेमालो गर्न सम्पूर्ण आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक, सञ्चारकर्मी, बुद्धिजीवी तथा सरोकारवालाहरूमा हार्दिक निमन्त्रणा गर्दछु।
– लोकेन्द्र बहादुर विष्ट
प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत, अपिहिमाल गाउँपालिका, दार्चुला